آیین میترایسم یا مهرپرستی در ایران باستان (2)

به درستی نمی شود گفت آیا میترا خدای آفریدگار بوده یا پیامبر، آنچه می توان از خویشکاری او در باور پرستندگانش دریافت این است که او میانجی یا رهایی بخشی در میان مردم بوده و در زمان نبودنش نیز دوستدارانش باید برای باز گشتش به زمین می پیوسیدند (انتظار می کشیدند). در باور غربی او پسر خورشید بود و در پایان زمان به زمین باز می گشت.خورداد و خورتات و خور از کلماتی است که به این خدا یا نبی منسوب است. خورشید در واقع از دو کلمه خور به معنی خدا و شید به معنی درخشنده و جاوید می باشد مانند جمشید در ایران با آمدن اسلام میترا جانی تازه می گیرد، ریشه های آسمانی باور به میترا و آیین پرستش او در آمیزش با اسلام زیباترین و با شکوه ترین اندیشه را پدید می آورد. این که مولوی و حافظ و هاتف و.... بی پروا از آمد و شد خود به خرابات (خورآباد یا پرستشگاه خورشید که نماد میترا است) یا از آیین های آن (سروده های حافظ گزارش انجام آیین مهرپرستی است نه اینکه انباشته ای از وازه های کنایی) سخن می گویند ویهانی (برهانی) بر این گفته است.

ادامه نوشته

بيستون از زخم‌ لودرها به فرياد آمد

اين شعر معروف حزين لاهيجي را شايد بسياري از ما شنيده باشيم، آنجا كه مي گويد:

«از آه دردناكي سازم خبر دلت را

روزي كه كوه صبرم بربادرفته باشد

آواز تيشه امشب از بيستون نيامد

گويي به خواب شيرين ، فرهاد رفته باشد»

اين روزها آواز تيشه دوباره از بيستون بلند شده است اما نه از فرهاد بلكه از تيغه لودرهايي كه قصد دارند به نام ساماندهي محوطه، چهره اين مجموعه تاريخي را دگرگون سازند.

بيستون، محوطه‌اي تاريخي و هشتمين اثر ثبت شده ايران در فهرست ميراث جهاني يونسكو است كه اين روزها و از ميان صخره‌‌ها و بيشه‌زارهايش صدايي به گوش مي‌رسد كه چندان خوشايند نيست؛ صدا صداي لودرهايي است كه به جانش افتاده تا در نسخه پيچيده‌شده طرح ساماندهي محوطه، روي بقاياي منطقه پارتي و شهر اشكاني‌اش يك پارك و محوطه تفريحي ساخته شود.وجود تپه‌ها و آثار فراوان موجود در دشت بيستون نشان مي‌دهد كه اين منطقه در پيش از تاريخ از مهم‌ترين مناطق سكونتي منطقه زاگرس و به طور كلي ايران بوده است.

ادامه نوشته

پیامبران به کوروش پناه اوردند

حیقّوق (عبری: חֲבַקּוּק به معنی "در آغوش می‌گیرد) از پیامبران بنی‌اسرائیل است که حدود ۷۰۰ قبل از میلاد زندگی می‌کرده و در زمان پادشاهی کورش بزرگ به ایران مهاجرت و در تویسرکان ساکن شده و در همین شهر مُرده‌است. در تویسرکان آرامگاهی برای او برپا شده‌است. وی نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است.

 حدود سال ۵۹۰ قبل از میلاد، بخت النصر پادشاه کلده به اورشلیم حمله کرد و گروهی از یهودیان را به قتل رساند و نزدیک به بیست هزار نفر از آنان را اسیر و به شهر بابل پایتخت کلده که نزدیک بغداد فعلی قرار داشت انتقال داد.

 حیقوق نبی در بین این زندانیان بود و مدت طولانی در زندان به سر برد. در سال ۵۴۸ قبل از میلاد، کورش بزرگ پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی لشکریان کلده را شکست داد و بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسرا و زندانیان یهود را صادرنمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، یقوق پیامبر به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان یا رودآور ساکن شد.

آرامگاه یقوق نبی در تویسرکان طی قرون متمتدی چندین بار بازسازی شده‌است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود.

آیین میترایسم یا مهرپرستی در ایران باستان (1)

کلمه میترا یا (مهر) را دار مستتر به معنی دوستی و محبت می داند. در (گات ها) کلمه میترا به معنی عهد و پیمان آمده است.مهر در اوستا از آفریدگان اهورا مزدا محسوب شده و ایزد محافظ عهد و پیمان است و از این رو فرشته فروغ و روشنائی است تا هیچ چیز بر او پوشیده نماند. ماه هفتم و روز شانزدهم هر ماه و یشت دهم اوستا و جشن مهرگان مخصوص اوست. در کتیبه های هخامنشی نیز این اسم به املاء و تلفظ اوستائی آن، (میثر) Mithra آمده است. در سانسکریت (میترا) Mitra و در پهلوی (میتر) Mitr و در پارسی مصطلح امروز (مهر) خوانده می شود. «میترا» یعنی خدای نور و خورشید، خدایی که در خورشید جای دارد، نه خود خورشید. میترا، خداوند آبها و دریاها نیز هست و یکی از صفاتش اود ـ دام یعنی محاصره کننده است و همسرش وارونی الهه شراب است و در اساطیر گاهی با نام هایی چون (سورا) یا (ماد) نیز خوانده می شود.

ادامه نوشته

ایران خواستگاه میتراییسم، نخستین دین جهان شمول

نخستین روز زمستان به نام «خوره روز» (خورشید روز)، روز تولد مهر و نخستین روز سال نو بشمار می‌آمده است و امروزه کارکرد خود را در تقویم میلادی که ادامه­ی گاهشماری میترایی است و حدود چهار سده پس از مبدا میلادی به وجود آمده، ادامه می‌دهد. کیش مهر (میتراییسم) تاثیر گذارترین آیینی است که پس از مهاجرت آریاییان در زمان فریدون به اروپای کنونی رفت و ردپای آن را در همه­ی ادیان جهان می­توان مشاهده کرد.
کلمه­ی یلدا واژه­ای سریانی است و به معنای تولد یا میلاد است. در برخی منابع آمده است که پس از مسیحی شدن رومیان، چهارسد سال پس از تولد عیسی مسیح، کلیسا جشن تولد مهر را به عنوان زاد روز عیسی پذیرفت، زیرا زمان دقیق تولد وی معلوم نبود. در واقع یلدا یک جشن آریایی است و پیروان میتراییسم آن را از هزاران سال پیش در ایران برگزار می­کرده­اند. وقتی میتراییسم از تمدن ایران باستان به سایر جهان منتقل شد در روم و بسیاری از کشورهای اروپایی روز 21 دسامبر به عنوان تولد میترا جشن گرفته می­شد ولی پس از قرن چهارم میلادی در پی اشتباه محاسباتی، این روز به 25 دسامبر انتقال یافت و از سوی مسیحیان به عنوان روز کریسمس جشن گرفته شد. از این روست که تا امروز بابا نوئل با لباس و کلاه مُغان ظاهر می­شود و درخت سرو و ستاره­ی بالای آن هم یادگاری از کیش مهر و فرهنگ ایرانی است.

ادامه نوشته

دستور تخریب مجسمه آریوبرزن صادر شد ( به نقل از روزنامه آرمان )

دادستان یاسوج به شهرداری این شهر دستور داد مجسمه اریوبرزن را از میدانی به همین نام در شهر یاسوج تخریب کنند. پس از آن که فرمانده سپاه فتح استان نصب مجسمه آریوبرزن در ورودی شهر یاسوج را مورد انتقاد قرار داد، این دستور از طرف دادستان یاسوج صادر شد است . سردار شهابی فر صبح پنچشنبه در کنگره سرداران و600 شهید شهرستان بویر احمد گفته بود : « امروز دم اسب آریوبرزن مشرف بر تمثال مبارک شهیدان کرداند که ضروری است دادستان کهگیلویه وبویراحمد دستور تخریب آن رابدهد » دادستان یاسوج در این خصوص گفت : سپاه نامه ای به دادستانی نوشته است که با توجه به اینکه ما ارزشهای متعددی داریم که می شود به عنوان نماد های ارزشی استفاده کردو... ودر پایان اعلام کرداست در صورتی که شهرداری یاسوج در موعد مقرر نسبت به تخریب این مجسمه اقدام نکند برخورد قانونی صورت می گیرد.

آریوبرزن  (همانطور که در پست های قبلی به طور کامل شرح واقع توضیح داده شد) یکی از سرداران بزرگ هخامشیان بود که که در سال 331 پیش از میلاد مسیح در یکی از مناطق کهگلویه وبویراحمد با سربازان اندک در مقابل یورش سپاه عظیم اسکندر مقدونی  به ایران زمین ، دلیرانه از سرزمین خود پاسداری کرد و در این راه جان باخت و نموداری از شجاعت و از جان گذشتگی در راه میهن را برای آیندگان به یادگار گذاشت. مجسمه آریوبرزن چند ماه پیش توسط شهرداری یاسوج در یکی ازمیادین این شهر نصب شد .

جشن آب پاشونک آغاز تابستان

در آغاز تابستان خورشيد از بالاترين جايگاه طلوع خود در افق شمال خاوري برمي دمد و در بالاترين جايگاه غروبگاهي خود در افق شمال باختري فرو ميرود. حرکت روزانه خورشيد در آسمان نيز در اين هنگام به بالاترين خط سير خود باز ميرسد که بيش از ديگر روزهاي سال به قطب آسماني نزديک شده و در نتيجه بلندترين روز سال و کوتاه ترين شب سال را پديد مي آورد. در اين روز و در لحظه ظهر خورشيدي، زاويه ميان خورشيد و افق جنوبي بيشتر از هر روز ديگر است و آفتاب در اين روز به کمال و اوج ساليانه خود دست مي يابد.
اين هنگام براي مردمان باستان که دلبستگي فراواني به پديده هاي کيهاني داشته و چنين پديده هايي را در زندگي روزمره، آيينها و باورداشتهاي خود دخالت ميداده اند؛ اهميت بسياري داشته است و آيينها و جشنهاي پرشماري را در اين هنگام برپا ميداشته اند. هر چند که امروزه بسياري از اين سنتهاي کهن به فراموشي سپرده شده است؛ اما برخي از آنها علاوه بر ثبت در تاريخنامه ها و ديگر منابع مکتوب، تا به امروز نيز در ميان مردمان بازمانده اند که به برخي از آنها اشاره ميشود.
نام ماه خرداد (در اوستايي «هَـئوروَتات») به معناي رسايي و کمال و پُـرّگي که در «گاتها»ي زرتشت نيز بکار رفته است، به احتمال از همين پديده برگرفته شده است، چرا که خورشيد در پايان اين ماه به کمال و اوج خود ميرسد و مسيرش طولانيتر و پايگاهش فرازمندتر ميشود. ديگر اينکه، آغاز تابستان در گاهشماري گاهنباري (کهن ترين گاهشماري شناخته شده ايراني)، آغاز سال نو نيز بوده است که اين شيوه آغاز سال هنوز تا اندازه اي در گاهشماري طبري/ تبري بازمانده است. در گاهشماري گاهنباري، طول سال به چهار فصل و چهار نيمفصل بخش مي شده است که همچنان در تقويم زراعي روستاييان و کشاورزان ايراني برقرار و متداول است.
برخي از بازمانده هاي آيينهاي آغاز تابستان که ظاهراً بسيار فراوان بوده اند، عبارت است از جشنهاي:
«آب پاشونک» يا «اول تووستوني (تابستاني)» که در فراهان، اراک، محلات و بسياري از نواحي ديگر ايران همراه با گردهمايي و مراسم آبپاشي در صحرا برگزار ميشود.
دوم، جشن ناشناخته و فراموششده اي به نام «جشن نيلوفر» در ششم تيرماه که ابوريحان بيروني در کتاب گرانقدر آثارالباقيه از آن ياد کرده و ممکن است با شکوفا شدن گلهاي نيلوفر در آغاز تابستان در پيوند باشد.
سوم، آيين «پُـرسه» زرتشتيان در نخستين روز تيرماه که ظاهراً بازمانده آيين گراميداشت درگذشتگان در آغاز سال نوي گاهنباري است.
چهارم، جشن «عيدماه» در ميان مردمان سوادکوه و برخي از ديگر نواحي کوهستاني مازندران در بيست و نهم خردادماه که با آتش افروزي بر بلنديها و سرود و شادي برگزار ميشود.
پنجم، آيين «گوجه عروس» يا «گل عروس» در خراسان و افغانستان باختري و اهداي ميوههاي نورسيده، آرد و نبات به نوعروسان.